Do czego służy trokar w chirurgii?
Trokar to podstawowy element wyposażenia w chirurgii małoinwazyjnej. Stanowi port dostępowy umożliwiający wprowadzenie do jamy ciała narzędzi endoskopowych, takich jak nożyczki laparoskopowe, klipsownice laparoskopowe, staplery endoskopowe czy systemy ssąco-płuczące.
W praktyce klinicznej trokar umożliwia bezpieczne uzyskanie dostępu do jamy otrzewnej (lub klatki piersiowej w torakoskopii), utrzymanie szczelności odmy oraz wielokrotne wprowadzanie i wymianę instrumentów podczas zabiegu.
Wybór trokaru bezpośrednio wpływa na:
- bezpieczeństwo dostępu operacyjnego,
- kompatybilność z narzędziami laparoskopowymi,
- stabilność odmy otrzewnowej,
- ergonomię pracy zespołu operacyjnego.
Budowa i funkcja trokaru
Standardowy trokar laparoskopowy składa się z:
- kaniuli (tulei) – pozostającej w powłokach jamy ciała jako port dostępowy,
- mandrynu (obturatora) – elementu wprowadzającego,
- systemu uszczelek – zapewniającego utrzymanie ciśnienia podczas insuflacji CO₂,
- opcjonalnie mechanizmu stabilizującego (np. balonu).
Po wykonaniu pierwszego wkłucia i wytworzeniu odmy otrzewnowej – najczęściej przy użyciu igły Veressa – do jamy brzusznej wprowadza się trokar, przez który następnie inserowane są narzędzia laparoskopowe.
Szczelność systemu ma istotne znaczenie dla stabilności pola operacyjnego, zwłaszcza przy wykorzystaniu nowoczesnych insuflatorów o wysokim przepływie.
Rodzaje trokarów – kryteria podziału
- Trokary ostrzowe (tnące) – Wyposażone w mandryn z ostrzem ułatwiającym penetrację powłok brzusznych.
- Stosowane głównie przy pierwszym wkłuciu.
- wymagają oceny mechanizmu zabezpieczającego ostrze,
- istotna jakość uszczelki i stabilność konstrukcji.
- Trokary bezostrzowe (tępe, rozwarstwiające)
- Penetrują powłoki poprzez rozdzielanie włókien tkanek zamiast ich przecinania.
- W wielu ośrodkach preferowane jako element strategii minimalizacji urazów dostępu.
- Trokary optyczne
- Umożliwiają kontrolę wzrokową podczas wprowadzania dzięki zastosowaniu toru optycznego.
- Wykorzystywane szczególnie w sytuacjach podwyższonego ryzyka zrostów.
- Trokary balonowe
- Wyposażone w system stabilizujący (balon), który zapobiega wysunięciu kaniuli i poprawia szczelność.
- Często stosowane w procedurach o wydłużonym czasie operacji.
Trokar a insuflacja – rola igły Veressa
W klasycznej technice laparoskopowej pierwszym etapem jest wytworzenie odmy otrzewnowej przy użyciu igły Veressa, podłączonej do insuflatora CO₂. Dopiero po uzyskaniu odpowiedniego ciśnienia w jamie brzusznej wprowadzany jest pierwszy trokar.
Alternatywą pozostaje technika otwarta (Hassona), w której trokar umieszcza się pod kontrolą wzroku po preparowaniu warstw powłok.
Z punktu widzenia organizacji bloku operacyjnego istotna jest kompatybilność trokarów z:
- systemem insuflacji,
- średnicą narzędzi (najczęściej 3–11 mm),
- akcesoriami takimi jak dren do insuflacji czy zestaw ssąco-płuczący.
Zastosowanie trokarów w różnych specjalizacjach
Trokary laparoskopowe znajdują zastosowanie w:
- chirurgii ogólnej (np. cholecystektomia, resekcje jelita),
- ginekologii operacyjnej,
- urologii,
- torakochirurgii,
- procedurach bariatrycznych,
- chirurgii robotycznej.
Trokar w chirurgii robotycznej
W chirurgii wspomaganej robotem medycznym trokar pełni funkcję stabilnego portu dla ramion robota. Wymagana jest:
- wysoka szczelność przy zmiennych ciśnieniach,
- odporność na wielokrotne manipulacje,
- precyzyjne dopasowanie średnicy do narzędzi systemu robotycznego.
W kontekście rozwoju chirurgii robotycznej rośnie znaczenie standaryzacji portów oraz ich kompatybilności z zaawansowanymi systemami obrazowania i insuflacji.
Podsumowanie
Trokar to kluczowy element w chirurgii małoinwazyjnej, umożliwiający bezpieczny i powtarzalny dostęp do jam ciała. Jego rola wykracza poza sam moment wkłucia – wpływa na stabilność odmy, ergonomię pracy oraz kompatybilność z całym zestawem sprzętu chirurgicznego.
Dla zespołów operacyjnych oznacza to komfort i przewidywalność pracy, a dla działów zakupów – konieczność analizy parametrów technicznych, zgodności regulacyjnej i dopasowania do profilu wykonywanych procedur.