Biopsja szpiku kostnego – na czym polega i jak przebiega badanie?
Biopsja szpiku kostnego to badanie diagnostyczne polegające na pobraniu próbki szpiku w celu oceny komórek krwiotwórczych lub struktury tkanki szpikowej. Wykorzystuje się je przede wszystkim w diagnostyce chorób krwi i układu krwiotwórczego. W zależności od wskazań wykonuje się biopsję aspiracyjną lub trepanobiopsję. Czym różnią się te metody, skąd pobiera się szpik i jakie igły wykorzystuje się podczas badania?
Na czym polega biopsja szpiku kostnego?
Szpik kostny to tkanka znajdująca się wewnątrz kości, odpowiedzialna za wytwarzanie komórek krwi: krwinek czerwonych, krwinek białych oraz płytek krwi.
Biopsja szpiku kostnego umożliwia ocenę procesu krwiotworzenia i wykrywanie nieprawidłowości, których nie zawsze można rozpoznać na podstawie badań krwi obwodowej.
Badanie wykonuje się najczęściej w dwóch formach: aspiracji szpiku kostnego oraz trepanobiopsji. Choć obie procedury służą diagnostyce hematologicznej, różnią się rodzajem pobieranego materiału i zakresem jego oceny.
Biopsja aspiracyjna szpiku kostnego - co to jest?
Biopsja aspiracyjna szpiku kostnego, nazywana również aspiracją szpiku, polega na pobraniu płynnego materiału szpikowego za pomocą specjalnej igły i strzykawki.
Pobrany materiał, określany jako aspirat, zawiera komórki szpiku, które można ocenić pod mikroskopem. Jednym z podstawowych badań jest mielogram, czyli analiza składu komórkowego szpiku, pozwalająca określić udział poszczególnych rodzajów komórek.
Aspiracja umożliwia również wykonanie wybranych badań dodatkowych, m.in. immunofenotypowych, cytogenetycznych i molekularnych.
Trepanobiopsja szpiku kostnego - na czym polega?
Trepanobiopsja to metoda polegająca na pobraniu niewielkiego fragmentu tkanki kostnej zawierającej szpik. Uzyskany materiał, nazywany bioptatem, ma zwykle postać walca kostno-szpikowego.
W przeciwieństwie do aspiracji, trepanobiopsja pozwala ocenić nie tylko komórki, ale również przestrzenną strukturę szpiku kostnego. Pobrany materiał poddaje się badaniu histopatologicznemu.
Metoda ta jest szczególnie przydatna m.in. w diagnostyce włóknienia szpiku, jego niewydolności oraz niektórych chorób nowotworowych. Bywa również stosowana w przypadku tzw. suchej punkcji, czyli sytuacji, gdy podczas aspiracji nie udaje się uzyskać odpowiedniego materiału.
Aspiracja szpiku a trepanobiopsja - różnice
| Cecha | Biopsja aspiracyjna | Trepanobiopsja |
|---|---|---|
| Pobierany materiał | Płynny szpik (aspirat) | Fragment kości ze szpikiem (bioptat) |
| Główny cel | Ocena komórek szpiku | Ocena struktury tkanki szpikowej |
| Rodzaj badania | Cytologiczne i dodatkowe badania laboratoryjne | Histopatologiczne |
| Miejsce pobrania | Najczęściej kość biodrowa, rzadziej mostek | Kość biodrowa |
Punkcja mostka - co kryje się za tym określeniem?
Punkcja mostka, nazywana również punkcją mostkową, to nakłucie mostka w celu pobrania płynnego szpiku kostnego.
Jest to zatem jedna z metod wykonania biopsji aspiracyjnej, a nie odrębny rodzaj badania szpiku. Ze względu na budowę anatomiczną i sąsiedztwo ważnych narządów punkcja mostka wymaga szczególnej ostrożności. Nie wykonuje się w tym miejscu standardowej trepanobiopsji.
Kiedy wykonuje się biopsję szpiku kostnego?
Biopsja szpiku może być zlecona w przypadku niewyjaśnionych nieprawidłowości w morfologii krwi lub podejrzenia chorób układu krwiotwórczego. Znajduje zastosowanie m.in. w diagnostyce białaczek, zespołów mielodysplastycznych, niektórych chłoniaków i szpiczaka plazmocytowego.
Badanie bywa również wykorzystywane do oceny zaawansowania choroby lub monitorowania efektów leczenia. O wyborze odpowiedniej metody decyduje lekarz na podstawie wskazań klinicznych.
Jak przebiega biopsja szpiku kostnego?
Badanie jest zwykle wykonywane w znieczuleniu miejscowym. Po odkażeniu skóry i podaniu środka znieczulającego lekarz wprowadza specjalną igłę do wybranego miejsca pobrania.
W przypadku aspiracji szpik zostaje pobrany do strzykawki. Podczas trepanobiopsji pobiera się natomiast niewielki fragment tkanki kostno-szpikowej.
Po zakończeniu procedury igła jest usuwana, a miejsce wkłucia zabezpieczane opatrunkiem. Pobrane próbki trafiają do laboratorium.
Jakie igły stosuje się do biopsji szpiku kostnego?
Rodzaj igły zależy przede wszystkim od wybranej metody pobrania materiału.
- Igły aspiracyjne – umożliwiają pobranie płynnego szpiku do strzykawki. Mogą być wyposażone w regulowany ogranicznik głębokości wkłucia.
- Igły do trepanobiopsji – służą do pobierania walcowatego fragmentu tkanki kostno-szpikowej. Ich konstrukcja umożliwia pozyskanie i wydobycie bioptatu.
- Igły do biopsji i aspiracji – wybrane konstrukcje umożliwiają wykonanie obu rodzajów pobrania podczas jednej procedury.
W budowie igieł istotne są m.in. kaniula, czyli rurkowata część narzędzia, oraz mandryn – element umieszczany wewnątrz igły podczas jej wprowadzania. Wybrane modele mają także złącze Luer-Lock do podłączenia strzykawki.
Igła Jamshidi - czym jest i do czego służy?
Igła Jamshidi to specjalistyczny typ igły stosowany do pobierania materiału ze szpiku kostnego, szczególnie podczas trepanobiopsji. Jej konstrukcja umożliwia przejście przez warstwę kostną i pobranie próbki szpiku.
Określenie „typu Jamshidi” występuje również w opisach innych igieł szpikowych, w tym wybranych konstrukcji aspiracyjnych. Nie oznacza więc jednej uniwersalnej igły do wszystkich procedur.
Czy biopsja szpiku kostnego jest bolesna i bezpieczna?
Podczas biopsji stosuje się znieczulenie miejscowe, jednak pacjent może odczuwać ucisk lub krótkotrwały ból, szczególnie w chwili aspiracji szpiku.
Powikłania występują rzadko. Mogą obejmować m.in. krwawienie, krwiak lub zakażenie w miejscu wkłucia. Przed badaniem należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach przeciwkrzepliwych i zaburzeniach krzepnięcia.
